Afasie: Communiceren met hulpmiddelen en apps

Stel je voor: je wilt iets zeggen, een grapje maken of iemand helpen, maar de woorden blijven steken. Je hoofd weet het, je mond niet.

Dat is het dagelijks leven met afasie. Het kan frustrerend en eenzaam voelen. Maar er is hoop.

Met de juiste hulpmiddelen en apps kun je weer verbinding maken. Dit is geen ver-van-je-bedshow.

Denk aan de mantelzorger die een app gebruikt om met zijn vader te praten, of de vrouw die na een beroerte met een spraakcomputer toch de boodschappen kan bestellen. We gaan het hebben over hoe technologie hierbij helpt, specifiek voor senioren en hun thuisomgeving.

Wat is afasie eigenlijk?

Afasie is een taalstoornis die ontstaat na beschadiging van het taalcentrum in de hersenen.

Vaak komt het door een beroerte, een ongeluk of de ziekte van Alzheimer. Het gaat niet over intelligentie. Iemand met afasie begrijpt vaak wel wat er gezegd wordt, maar kan het niet goed teruggeven.

Het kan zich uiten in moeite met praten, luisteren, lezen of schrijven. Stel, je vader wil zeggen dat hij trek heeft in een boterham, maar er komt alleen "brood... eten..." uit.

Of je moeder kan een recept niet meer volgen omdat de woorden op de pagina niet meer kloppen in haar hoofd.

Het is een brein-ding, geen karakter-ding. En het herstel kan lang duren, soms jaren. Daarom is hulp zo belangrijk.

Waarom hulpmiddelen en apps een game-changer zijn

Zonder hulp kan afasie leiden tot totale isolatie. Je raakt je baan kwijt, stopt met hobby's en trekt je terug. Dat is precies wat we niet willen.

Hulpmiddelen geven je een stem terug, letterlijk. Ze zorgen dat je kunt blijven meedoen in het sociale leven, bij de vereniging of gewoon thuis op de bank.

Denk aan de Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning). Veel gemeentes vergoeden hulpmiddelen voor afasie, vooral als het gaat om levensloopbestendig wonen.

Een app op een tablet kan het verschil maken tussen een dag vol stilte en een dag vol contact. Het is praktisch, direct en vaak makkelijker te regelen dan je denkt. Voor mantelzorgers is het een uitkomst.

In plaats van raden wat er wordt bedoeld, kun je samen een app gebruiken.

Dit vermindert de frustratie aan beide kanten. Het is een manier om de regie terug te nemen, zonder dat je een expert hoeft te zijn in techniek.

De kern: hoe werken deze hulpmiddelen?

De meeste hulpmiddelen zijn visueel. Ze draaien om pictogrammen, afbeeldingen en eenvoudige knoppen. Je drukt op een plaatje van een appel en de app zegt hardop: "Ik wil een appel." Dat is de basis van een zogenaamde spraak- of communicatie-app.

Ze zijn er voor tablets, smartphones en soms speciale devices. Een voorbeeld is de app TalkTime.

Deze is speciaal voor senioren ontwikkeld. Het scherm is overzichtelijk, met grote knoppen. Ook voor wie comfortabele schoenen bij voetproblemen zoekt, is een overzichtelijke interface prettig.

Je kunt je eigen foto's uploaden, bijvoorbeeld van je kleinkinderen of je lievelingseten. Als je daarop drukt, klinkt een voorgeprogrammeerde zin. De app kost ongeveer €50,- tot €100,-, afhankelijk van de versie.

Je kunt hem vaak via de logopedist aanschaffen. Een ander goedkoop maar effectief hulpmiddel is een pictogrammenboek.

Dit is een fysiek boekje met afbeeldingen van alledaagse dingen. Je wijst naar een plaatje en de ander begrijpt wat je bedoelt. Het kost maar €15,- tot €25,-. Het is laagdrempelig en werkt zonder stroom.

Ideaal voor op de scootmobiel of in de badkamer, waar een tablet soms onhandig is. Domotica speelt hier ook een rol.

Stel, je hebt een slimme speaker zoals een Google Nest Mini (ca. €50,-).

Je kunt deze instellen om vaste zinnen af te spelen. Je zegt "Hey Google, zeg goede morgen" en de speaker zegt het voor je. Het is een simpele, goedkope manier om je stem te laten horen zonder dat je een app hoeft te bedienen.

Prijzen en modellen: wat kost het?

De wereld van communicatiehulpmiddelen is breed. Ook als je tijdelijk minder mobiel bent, zoals bij handige hulpmiddelen bij een polsfractuur, zijn er veel opties voor thuisgebruik.

• Basismodellen: Een eenvoudige communicatiekaart of pictogrammenboek. Prijs: €15,- tot €30,-. Geen techniek nodig, direct bruikbaar.
• Apps voor tablets: Apps zoals Proloquo2Go (vanaf €150,-) of TouchChat (ca. €120,-). Deze zijn uitgebreider, met duizenden woorden en zinnen. Je kunt ze personaliseren. Let op: deze prijzen zijn voor de app alleen, een tablet komt daar nog bij.
• Speciale devices: Een spraakcomputer zoals de Grid 3 op een Windows-tablet. Dit is professioneler, maar ook duurder. Reken op €1.000,- tot €2.500,-. Gelukkig vergoedt de Wmo dit vaak volledig als het medisch noodzakelijk is. Vraag je gemeente of je zorgverzekering om hulp.
• Subsidies: Via de Wmo of de Wet langdurige zorg (Wlz) kun je een vergoeding krijgen. Soms zelfs voor een tablet. Laat je adviseren door een ergotherapeut. Zij weten precies welke codes je moet invullen.

De keuze hangt af van je niveau van afasie. Begin klein. Koop eerst een pictogrammenboek. Bevalt dat, dan stap je over op een app.

Voor veel senioren is een simpele iPad met een basis-app al voldoende. Die iPad kost ongeveer €400,-, en met een goede hoes is het een stevig hulpmiddel voor dagelijks gebruik.

Praktische tips voor dagelijks gebruik

Start met kleine stapjes. Oefen elke dag 10 minuten met een app.

Gebruik hem tijdens het ontbijt om te vragen om meer koffie. Zo bouw je een gewoonte op zonder druk. Combineer met andere hulpmiddelen in huis.

Tip: betrek je mantelzorger erbij. Laat hem of haar de app ook installeren op hun telefoon. Zo kunnen jullie samen oefenen en is het geen eenzame strijd.

Als je een traplift hebt, hang er dan een pictogram naast dat "omhoog" of "omlaag" betekent.

Zo leer je sneller. In de badkamer kun je een app gebruiken om aan te geven dat je hulp nodig hebt bij wassen. Domotica helpt hierbij: een slimme deurbel die een seintje geeft aan je mantelzorger. Bij onrust of agressie bij dementie kun je de woning slim aanpassen. Regel hulp via de Wmo.

Bel je gemeente en vraag naar een afspraak met een ergotherapeut. Zij komen vaak gratis langs en helpen met het aanvragen van vergoedingen.

Voor scootmobielen geldt hetzelfde: als je afasie hebt en minder mobiel bent, kun je soms een speciale communicatiemodule krijgen voor je scootmobiel. Dat maakt buiten zijn weer veiliger. Sluit af met geduld. Afasie herstelt langzaam.

Soms gaat het twee stappen vooruit en eentje terug. Maar met deze hulpmiddelen voelt het niet meer als een gevecht.

Het is een manier om je leven weer op te bouwen, één woord tegelijk.