Hoe ga je om met de nalatenschap en mantelzorg?

Stel je voor: je moeder is net overleden en je staat in haar huis. De klok tikt, de koffie is koud en er liggen stapels papieren op de keukentafel.

Tegelijkertijd zit je vader, die dementie heeft, in een stoel en heeft hij morgen een afspraak bij de Wmo-consulent. Je voelt je overweldigd, want naast het rouwen moet je ook mantelzorger zijn en een erfenis regelen. Het voelt alsof je in een achtbaan zit zonder remmen.

Dit is het moment waarop je grip moet krijgen op twee werelden: de emotionele kant van mantelzorg en de harde praktijk van nalatenschap.

Je hoeft het niet perfect te doen, maar je moet wel weten welke stappen je nu moet zetten. In deze handleiding pakken we het stap voor stap aan, zonder poespas, met concrete getallen en een warme blik op wat er echt toe doet.

Wat je nodig hebt voordat je start

Je kunt pas echt aan de slag als je een basis hebt liggen.

• Een ordner met tabbladen: financiën, medisch, woning, verzekeringen, testament.
• Een lijst met belangrijke contacten: huisarts, notaris, Wmo-consulent, uitvaartverzorger, zorgverzekeraar.
• Toegang tot digitale accounts: DigiD van beide ouders, bankieren, belastingdienst.
• Een kalender met deadlines: belastingaangifte, Wmo-herindicatie, verzekeringen opzeggen.
• Materialen: laptop, printer, pennen, ordners, labeltjes voor de meterkast.

Zonder die spullen loop je vast in een doolhof van formulieren en emoties. Pak dus eerst een paar uur om alles bij elkaar te zoeken. Je bent geen professional, maar je kunt wel een professionele basis leggen. Reken op 2 tot 4 uur om dit te verzamelen.

De meeste fouten ontstaan door haastwerk: documenten die zoekraken omdat je niet weet waar je moet beginnen. Zorg dat je een rustig plekje hebt met goede verlichting, zodat je niet hoofdpijn krijgt van het lezen van kleine lettertjes.

Stap 1: Breng de mantelzorg in kaart

Voordat je naar de erfenis kijkt, moet je weten wat de mantelzorg inhoudt. Wie doet wat, en hoeveel tijd kost het? Je vader heeft misschien een scootmobiel nodig, of een traplift, en je moeder had al een Wmo-indicatie voor dagbesteding.

1. Maak een lijst van alle zorgtaken: wassen, aankleden, medicatie, maaltijden, vervoer.
2. Meet hoeveel uur per week je zelf kunt geven en hoeveel je uitbesteedt. Reken met 15-25 uur per week voor een volledige mantelzorger.
3. Check de Wmo-indicatie: vraag bij de gemeente een overzicht op van lopende voorzieningen en herindicatiedatum.
4. Zoek uit of er respijtzorg is: bijvoorbeeld 3 dagen per jaar logeren in een zorgcentrum, via de Wmo of via een zorgverzekeraar (ongeveer €50-€100 per dag).
5. Plan een intakegesprek met een mantelzorgondersteuner van de gemeente of een welzijnsorganisatie. Dit duurt 30-60 minuten en is gratis.

Schrijf het op, anders vergeet je het straks. Een veelgemaakte fout is te denken dat je het wel alleen kunt regelen.

Dat leidt tot uitputting. Zet een wekker op je telefoon om elke week 1 uur te plannen voor mantelzorgadministratie. Hou het simpel: een A4-tje met taken is vaak beter dan een ingewikkelde app.

Stap 2: Zet de erfenis op orde

Nu de mantelzorg in beeld is, en je wellicht al hulp van een ergotherapeut hebt ingeschakeld, ga je kijken naar de nalatenschap. Dit is niet alleen emotioneel, het is ook een wettelijk proces.

Je wilt geen onverwachte schulden of boetes. Pak het stap voor stap aan, zonder te haasten. Veelgemaakte fout: je haasten naar de notaris zonder het testament te hebben gelezen.

1. Vraag bij de notaris het testament op en de beschrijving van de executeur. Een testament kost ongeveer €200-€400.
2. Maak een overzicht van bezittingen en schulden: bankrekeningen, hypotheek, verzekeringen, auto, inboedel, schulden. Gebruik een spreadsheet of een ordner.
3. Check de belastingdienst: vraag een overzicht aan van de aangifte inkomstenbelasting van het afgelopen jaar. Dit kan online via DigiD.
4. Bezoek de bank: vraag een overzicht van rekeningen en eventuele schulden. Vergeet niet de spaarrekening en de beleggingen. Dit duurt 1-2 uur per bank.
5. Verzekeringen opzeggen: zorgverzekering, autoverzekering, inboedelverzekering. Doe dit binnen 1-2 maanden na overlijden om dubbele kosten te voorkomen.

Neem de tijd om het document rustig door te nemen, vraag uitleg aan de notaris en zet vragen op papier.

Een executeur kan je helpen, maar je bent zelf verantwoordelijk voor een goede administratie.

Stap 3: Regel de woning en aanpassingen

De woning is vaak het grootste kapitaal en de plek waar mantelzorg en de ondersteuning vanuit de apotheek samenkomen.

Als je vader nog thuis woont, moet je nadenken over levensloopbestendig wonen. Denk aan een traplift, een aangepaste badkamer of domotica. Dit kan via de Wmo, maar vergeet niet de impact op je eigen gezin te bewaken terwijl je dit regelt.

1. Plan een Wmo-adviesgesprek bij de gemeente. Dit duurt 45-60 minuten en is gratis. Vraag specifiek naar trapliften, badkameraanpassingen en scootmobielen.
2. Verzamel offertes voor een traplift: bijvoorbeeld van ThyssenKrupp of Platinum. Een traplift kost tussen €2.500 en €5.000, afhankelijk van het type trap. De Wmo vergoedt vaak een deel, maar je eigen bijdrage is maximaal €19 per maand.
3. Vraag een badkameraanpassing aan: een douchezitje, beugels en een antislipvloer. Kosten: €800-€2.500. De Wmo kan een maatwerkvoorziening verstrekken.
4. Check domotica: slimme sensoren, een alarmsysteem of een valdetector. Kosten: €200-€1.000. Sommige zorgverzekeraars vergoeden dit deels via de aanvullende verzekering.
5. Verkoop of verhuur de woning als dat nodig is. Houd rekening met een overdrachtsbelasting van 2% en een makelaarskosten van 1-2% van de verkoopprijs.

Veelgemaakte fout: je te snel laten verleiden tot een dure traplift zonder offertes te vergelijken. Vraag altijd drie offertes en check de garantie.

Ook: vergeet niet dat een scootmobiel een vergunning nodig heeft als je op de openbare weg rijdt.

Regel dit op tijd.

Stap 4: Financiële en juridische zaken afronden

Nu de woning en zorg geregeld zijn, is het tijd voor de financiële en juridische afronding.

1. Vraag een verklaring van erfrecht aan bij de notaris. Dit kost ongeveer €150-€300 en is nodig om bankrekeningen te openen of te sluiten.
2. Sluit de nalatenschap af: betaal schulden, verdeel bezittingen en zorg voor een eindafrekening. Dit duurt 3-6 maanden, afhankelijk van de complexiteit.
3. Check de belastingaangifte: vraag een uitstel aan bij de belastingdienst als je meer tijd nodig hebt. Dit kan online via DigiD.
4. Zorg voor een back-up van belangrijke documenten: scan alles en bewaar het in een veilige cloud of op een externe harde schijf.
5. Plan een evaluatie met jezelf: hoe gaat het met je mantelzorg? Heb je hulp nodig? Regel een vrijwilliger of een professionele mantelzorger via de gemeente.

Dit is het moment om te controleren of je niets over het hoofd ziet. Een fout hier kan later duur uitpakken.

Veelgemaakte fout: te lang wachten met het aanvragen van een verklaring van erfrecht. Banken blokkeren rekeningen zonder dit document. Zet een reminder in je kalender om dit binnen 4 weken na overlijden te regelen.

Verificatie-checklist

Gebruik deze lijst om te controleren of je alles goed hebt gedaan.

• ✓ Mantelzorgtaken in kaart gebracht en uren per week geregistreerd.
• Wmo-indicatie gecontroleerd en herindicatiedatum genoteerd.
• Testament opgevraagd en executeur geïnformeerd.
• Overzicht bezittingen en schulden gemaakt.
• Bankrekeningen en verzekeringen opgezegd.
• Wmo-adviesgesprek ingepland en offertes traplift/badkamer aangevraagd.
• Verklaring van erfrecht aangevraagd.
• Belastingaangifte uitgesteld of ingediend.
• Documenten gescand en veilig opgeslagen.
• Evaluatie mantelzorg gepland.

Vink elk item af voordat je verdergaat. Als je alles hebt afgevinkt, ben je goed op weg. Het is normaal dat je soms twijfelt of iets wel klopt.

Bel dan even met de gemeente of de notaris. Je staat er niet alleen voor.