Hoe ga je om met incontinentie bij de zorgvrager?

Je staat ’s nachts naast het bed van je vader en ruikt meteen dat er iets anders is.

Hij heeft in bed geplast, en jij staat daar met een schone pyjama en een washandje in je hand. Het voelt ongemakkelijk, misschien zelfs een beetje frustrerend. Je bent niet de enige. Bijna één op de drie ouderen heeft last van incontinentie.

Als mantelzorger kom je er vroeg of laat mee in aanraking. Het goede nieuws? Je kunt het heel praktisch aanpakken.

In dit stuk leg ik je stap voor stap uit hoe je dat doet, zonder poespas, zonder gêne.

Met producten die werken en tips die je meteen kunt toepassen.

Wat je nodig hebt voordat je begint

Voordat je aan de slag gaat, zorg je dat je de juiste spullen in huis hebt. Ga voor kwaliteit, want goed materiaal bespaart je tijd en schoonmaakwerk.

• Incontinentiemateriaal: luiers of broekjes van merken als Abena, TENA of Molicare. Een basisvoorraad van 20 à 30 stuks per week is een goed startpunt. Kies de juiste pasvorm: een heupomvang van 80-100 cm voor small/medium, 100-130 cm voor medium/large.
• Matrasbeschermer: een waterdichte molton of een speciale hoeslaken van PVC (bijvoorbeeld van het merk DryPro). Reken op zo’n €30-50 per stuk.
• Washandjes en doeken: zachte katoenen washandjes (minstens 5 stuks) en een aantal handdoeken.
• Huidverzorging: een barrier-crème zoals Cavilon of Sudocrem (€5-10), en een milde zeepvrije waslotion.
• Handschoenen: nitril handschoenen (maat M/L, 100 stuks voor €10-15).
• Emmer of waskom: voor het warme water en de gebruikte materialen.
• Eventueel een bedverhoging: een aluminium bedverhoger van €20-30 per stuk, om het lichaam makkelijker te kunnen keren.

Check of je zorgverzekering of Wmo vergoedingen biedt voor incontinentiemateriaal. Bij een geldige indicatie kun je via de thuiszorg of een zorgwinkel zoals Medipoint of Harting-Bank materiaal krijgen, vaak met een eigen bijdrage van €15-25 per maand.

Stap 1: Voorkom irritatie – de juiste voorbereiding

Goede voorbereiding voorkomt huidproblemen en extra werk. Zorg dat je alles binnen handbereik hebt voordat je begint.

1. Was je handen en trek handschoenen aan. Doe dit altijd, ook als je alleen een schoon broekje doet. Handen wassen met warm water en zeep duurt minstens 20 seconden.
2. Controleer de huid. Kijk of de huid rood, schraal of kapot is. Gebruik bij lichte roodheid meteen een barrier-crème (dunne laag, ongeveer 1 cm).
3. Verzorg de huid. Was de huid met lauwwarm water (37°C) en een milde waslotion. Dep de huid droog – nooit wrijven. Laat de huid 1-2 minuten luchten voordat je materiaal aanbrengt.
4. Check de pasvorm van de luier. Een te strakke luier geeft drukplekken; een te losse lekt. Test de taille: je moet twee vingers langs de rand kunnen steken.

Veelgemaakte fout: te veel crème smeren. Een te dikke laag sluit de huid af en werkt averechts. Een dun laagje is genoeg. Tijdsindicatie: 5-7 minuten voorbereiding.

Stap 2: Het verschonen – stap voor stap

Het verschonen zelf gaat het makkelijker als je een ritme creëert. Blijf rustig praten, leg uit wat je doet, en wees mild bij emoties en verlies, dat vermindert spanning.

1. Help de zorgvrager op zijn zij draaien. Gebruik een bedverhoger onder het matras bij de heupen, zodat je makkelijker kunt werken. Draai het bovenlichaam en de heupen tegelijk. Doe dit in één soepele beweging.
2. Verwijder het vieze materiaal. Rol de luier van achteren naar voren naar binnen toe. Vouw de luier dicht en leg hem in de emmer. Gebruik eventueel een plastic zakje voor extra hygiëne.
3. Reinig de huid. Gebruik een washandje met warm water en waslotion. Begin vooraan en werk naar achteren, altijd van schone naar vieze zones. Doe dit met zachte bewegingen. Dep daarna droog.
4. Leg het schone materiaal klaar. Vouw de schone luier open en leg deze onder het lichaam. Zorg dat de plakstrips aan de zijkant zitten, niet onder het lichaam.
5. Help de zorgvrager terugdraaien. Draai hem of haar voorzichtig op de rug, en daarna op de andere zij om de luier aan de achterkant te sluiten.
6. Sluit de luier. Plak de plakstrips vast, zorg dat de randen goed aansluiten. Check of er geen plooien ontstaan. De taille mag niet knellen; hou 2-3 cm bewegingsruimte over.
7. Check de huid nogmaals. Kijk of er plekken rood zijn en breng indien nodig extra crème aan.

Veelgemaakte fout: te snel draaien zonder houvast. Gebruik een glijlaken of hoeslaken met handvatten om het gewicht te verlichten.

Dit voorkomt blessures bij jezelf. Tijdsindicatie: 10-15 minuten per verschoning, afhankelijk van hoe actief de zorgvrager is.

Stap 3: Maak het comfortabel – omgeving en domotica

Een goede omgeving helpt niet alleen bij het verschonen, maar ook bij het zelfvertrouwen van de zorgvrager. Met een paar slimme aanpassingen wordt nachtelijke zorg minder belastend, waarbij de huisarts een adviserende rol speelt bij de ondersteuning van mantelzorgers.

• Verlichting: een nachtlampje met bewegingssensor (bijv. van Philips Hue, €25-40) zorgt dat je niet hoeft te zoeken naar de schakelaar. Zet deze op de gang en in de slaapkamer.
• Bedhoogte: stel het bed in op een werkhoogte van 65-75 cm. Gebruik een bedverhoger van aluminium (€20-30) als het bed niet verstelbaar is.
• Domotica: een weegsysteem in het matras of een vochtensor kan helpen bij het monitoren van incontinentie. Merken als Withings of een simpel alarmsysteem van €50-100 geven een seintje bij vocht.
• Badkamer: zorg dat de badkamer levensloopbestendig is. Een douchezitje (€50-80) en een antislipvloer (€15-20 per m²) maken het verschonen makkelijker. Overweeg een hoog-laag wastafel voor extra comfort.

Veelgemaakte fout: vergeten dat de zorgvrager ook comfort nodig heeft. Een te strakke luier of een koud kamertje maakt het ongemakkelijker. Houd de kamer op 19-21°C. Tijdsindicatie: 5 minuten voor de omgeving checken en aanpassen.

Stap 4: Verzorging op de lange termijn – voorkom complicaties

Incontinentie is een marathon, geen sprint. Zorg dat je een routine bouwt die vol te houden is.

• Hydratatie: zorg dat de zorgvrager voldoende drinkt (1,5-2 liter per dag), maar beperk cafeïne en alcohol ’s avonds. Dit vermindert irritatie en nachtelijke plasbeurten.
• Dieet: vezelrijk eten voorkomt verstopping, wat incontinentie verergert. Denk aan volkorenbrood, groenten en fruit.
• Oefeningen: bekkenbodemspieroefeningen helpen bij lichte incontinentie. Vraag een fysiotherapeut om advies, vaak vergoed via de Wmo of zorgverzekering.
• Controle: check wekelijks de huid en het materiaal. Wissel indien nodig van merk of type luier. Een broekje werkt beter bij actieve senioren, een plasmatras bij bedlegerige zorgvragers.

Veelgemaakte fout: te weinig water geven uit angst voor meer ongelukken. Dit leidt tot uitdroging en urineweginfecties.

Blijf doseren: kleine slokjes door de dag heen. Tijdsindicatie: 10 minuten per dag voor hydratatie en dieetcheck.

Verificatie-checklist

Gebruik deze checklist om te controleren of alles goed gaat. Vink elke week af.

• Heb ik voldoende incontinentiemateriaal in huis (minimaal 20-30 stuks per week)?
• Zijn de matrasbeschermers schoon en droog?
• Is de huid van de zorgvrager zonder rode plekken?
• Is de kamer op 19-21°C en goed verlicht?
• Heb ik de juiste pasvorm van de luier gecheckt?
• Zijn de Wmo- of zorgverzekering aanvragen voor materiaal geregeld?
• Is de badkamer levensloopbestendig gemaakt (antislipvloer, douchezitje)?
• Is de zorgvrager voldoende gehydrateerd (1,5-2 liter per dag)?

Met deze stappen en checklist kun je incontinentie bij de zorgvrager praktisch en met respect aanpakken. Blijft de zorgvrager koppig? Je hoeft het niet alleen te doen: schakel hulp in van de thuiszorg, een mantelzorgconsulent of een zorgwinkel. Je bent goed bezig.