Nierstenen: Pijnstilling en preventie tips

Stel je voor: je staat op en voelt een scherpe, draaiende pijn in je zij. Alsof er een klein mesje rond draait.

Dit is vaak het begin van nierstenen. Het voelt alsof je lichaam je in de steek laat, maar dat is niet zo. Je kunt er wat aan doen. Ik leg je uit wat er gebeurt, hoe je de pijn onder controle krijgt en vooral: hoe je ze in de toekomst misschien wel voorkomt.

Wat zijn die vervelende stenen eigenlijk?

Nierstenen zijn kleine, harde klontjes die in je nieren ontstaan. Je nieren filteren je bloed en maken urine.

Soms zitten er stofjes in die urine die niet goed oplossen, zoals calcium of urinezuur. Die plakken aan elkaar en worden steeds groter. Je merkt er niets van totdat zo'n steen loslaat en via je urineleider naar beneden gaat. Die weg is smal. Heel smal.

Als de steen vastloopt, krijg je een nieraanval. Dat is niet zomaar een pijntje.

De pijn is hevig, soms ondragelijk. Het voelt alsof je constant moet plassen en soms is je urine rood of bruin door het bloed.

Misschien voel je je ook misselijk of moet je overgeven. Dat komt door de intense pijn en de druk op je nieren. Het is handig om te weten dat nierstenen vaker voorkomen bij mannen dan bij vrouwen.

Ook als je ouder wordt, loop je meer risico. Als je een familielid hebt die er last van had, is de kans ook groter.

Het is dus niet iets waar je je voor hoeft te schamen. Het is iets wat gebeurt.

Eerst die pijn wegwerken: wat helpt nu echt?

Als je in de overlevingsmodus zit, wil je maar één ding: pijnstilling.

De pijnscheuten zijn zo hevig dat je bijna niet stil kunt zitten. De eerste stap is vaak de huisartsenpost bellen. Zij kunnen je vertellen of je direct naar de SEH moet of dat je kunt wachten tot de steen vanzelf komt.

De dokter geeft je meestal zware pijnstillers. Ibuprofen of diclofenac kunnen helpen, maar als het echt niet gaat, krijg je morfine-achtige medicijnen.

Die zorgen dat de pijn wegtrekt en je rustiger wordt. Soms krijg je ook een spuit tegen de misselijkheid.

Het is belangrijk dat je duidelijk aangeeft hoe heftig de pijn is. Naast pillen is bewegen soms het laatste wat je wilt, maar het kan helpen. Een warme douche of een kruik op je rug kan de spieren ontspannen. Soms helpt het om te bewegen, zoals een stukje door de kamer lopen.

Dit kan helpen om de steen verder te duwen. Maar vooral: veel water drinken.

Minstens 2 tot 3 liter per dag. Dit spoelt de boel door.

Luister goed naar je lichaam. Als je koorts krijgt boven de 38,5 graden, direct de huisarts bellen. Dat kan duiden op een infectie en dat is gevaarlijk.

De oorzaak aanpakken: voorkomen is beter dan genezen

Als de pijn is weggetrokken, is het tijd om na te denken over de toekomst. Je wilt dit niet nog een keer. De belangrijkste oorzaak van nierstenen is te weinig drinken.

Je urine is te geconcentreerd. De stofjes die je wilt uitscheiden, blijven bij elkaar en vormen een steen.

De makkelijkste tip is dus: blijven drinken. Probeer elke dag 2 tot 2,5 liter vocht te drinken.

Water is het beste. Het hoeft geen speciaal water te zijn, gewoon kraanwater werkt prima. Een handige truc is om een grote fles van 1 liter te kopen en die drie keer per dag leeg te drinken.

Zo houd je het bij. Als je weinig drinkt, is je urine donkergeel.

Als je genoeg drinkt, is het bijna helder. Let ook op wat je eet. Te veel zout is niet goed. Het zorgt ervoor dat je lichaam meer calcium via de urine verliest, en dat helpt stenen vormen.

Proerk dus de zakje chips te laten staan en kook met verse kruiden in plaats van een bouillonblokje. Ook dierlijke eiwitten (veel vlees) kunnen de kans op bepaalde stenen vergroten.

Wissel af met vleesvervangers of eet eens een dagje vis. Heb je al vaker stenen gehad?

Vraag dan aan je huisarts om een dieetadvies of een doorverwijzing naar het ziekenhuis. Soms kan het zijn dat je lichaam te veel calcium uitscheidt. Dan is het slim om minder calciumrijke producten te eten, zoals kaas en melk.

Maar stop nooit zomaar met calcium, want dat heb je nodig voor je botten. Laat je goed adviseren.

Specifieke hulpmiddelen en ondersteuning

Als je een niersteen hebt, zijn er verder geen specifieke 'hulpmiddelen' zoals een apparaat dat de steen breekt (dat kan alleen in het ziekenhuis met een operatie of geluidsgolven). Wat wel helpt, zijn simpele dingen.

Een goede warmtekruik is goud waard. Kies er een van stevig rubber die goed warm wordt. Die kun je voor €10 tot €15 kopen bij de drogist.

Leg hem op je rug of op je buik. Wat ook helpt is een comfortabele stoel of bank.

Tijdens een aanval kun je vaak geen houding vinden. Een stoel met goede steun in de rug en zachte armleuningen geeft rust. Als je ouder bent en je hebt vaker last, kan een verhoogde toiletbril handig zijn. Heb je ook last van etalagebenen bij het wandelen? Dan zit je na een inspanning comfortabeler en kom je makkelijker overeind.

Die kosten tussen de €30 en €60. Drink je moeilijk?

Overweeg dan een waterfles met een inhoudsmeter. Er zijn flessen die aangeven hoeveel je al hebt gedronken, vaak met tijdsaanduiding erop. Zo'n fles kost ongeveer €15 tot €25.

Het is een simpele stok achter de deur. Ook een domotica-hulpje, zoals een slimme speaker, kan helpen.

Je kunt instellen: "Herinner mij elk uur aan een glas water." Dat is makkelijk als je het snel vergeet. Sommige mensen zweren bij citroensap. Citroen bevat citraat, wat kan helpen om stenen te voorkomen.

Je kunt een half citroen per dag uitpersen in een glas water. Het is geen geneesmiddel, maar het kan ondersteunen.

Het kost je een paar euro per week. Als je een Wmo-indicatie hebt voor huishoudelijke hulp, kun je misschien hulp krijgen met boodschappen doen, zodat je altijd genoeg water en fruit in huis hebt.

Praktische tips voor als het (weer) gebeurt

Het voelt als een crisis, maar je kunt het managen. Zorg dat je een 'noodpakket' klaar hebt liggen.

Denk aan: pijnstillers (paracetamol of ibuprofen), een warmtekruik, een fles water en het telefoonnummer van de huisartsenpost.

Als je die pijn voelt opkomen, hoef je niet eerst te zoeken. Je pakt het direct. Probeer te ontspannen, ook al is het moeilijk.

Stress maakt spieren strakker, wat de pijn erger kan maken. Adem diep in door je neus en uit door je mond. Luister naar muziek of een podcast om je gedachten te verzetten. Als je partner of mantelzorger er is, vraag dan om een massage van je onderrug.

Zachtjes wrijven kan helpen. Bij dementie en gedragsveranderingen is het bovendien raadzaam om een plasdagboek bij te houden.

Noteer hoeveel je drinkt en hoeveel je plast, en hoe je urine eruitziet. Dit is superhandig als je naar de dokter moet.

Je kunt dan precies vertellen wat er gebeurt. Als je ouder bent en slecht ter been, zorg dan dat je looproutes in huis vrij zijn. Een nare val voorkomen tijdens een pijnaanval is namelijk erg belangrijk.

Als je de steen opvangt, bewaar hem dan. In het ziekenhuis kunnen ze onderzoeken waaruit hij bestaat.

Dat helpt bij het dieet. Meestal vang je hem op door te plassen door een zeefje (te koop bij de apotheek voor €5). Het is even gedoe, maar het geeft je antwoorden.

Blijf positief: de meeste stenen (80%) komen vanzelf naar buiten zonder operatie. Het duurt soms een paar dagen tot weken, maar het lukt.