Wat is de 'mantelzorgtest' en hoe scoor jij?

Je staat ’s ochtends naast je bed en je voelt het meteen.

Je rug protesteert, je knie voelt stijf. Het is een dag dat je je even afvraagt: hoe lang gaat dit nog goed? Dit is het moment dat veel mensen denken: ‘Ik ben nog lang niet oud, maar wat als het straks minder gaat?’ De mantelzorgtest is niet een officiële test van het ziekenhuis.

Het is een nuchtere oefening die je voor jezelf doet. Je stelt jezelf een paar rake vragen om te zien of je klaar bent voor de toekomst.

Of je mantelzorger straks het hoofd boven water kan houden. Want één op de drie Nederlanders geeft mantelzorg.

Dat zijn miljoenen mensen. Zij zorgen voor een partner, ouder of kind. Die zorg kan zwaar worden. De test helpt je om nu alvast de juiste stappen te zetten. Zo blijft wonen voor iedereen fijn en veilig.

Wat heb je nodig? De checklist voor je test

Voor je begint, pak je pen en papier. Of open een document op je telefoon.

• Een rustig moment. Reken op 30 tot 45 minuten ongestoorde tijd.
• De Wmo-gids van je gemeente. Die vind je online op de gemeentepagina.
• Informatie over je zorgverzekering. Pak de polis erbij.
• Een lijst van medicijnen die jij of je naaste slikt.
• Pen en papier of een schrijfapp.
• Je telefoon om te bellen voor vragen.

Je hoeft niets te kopen. Je zoekt alleen informatie. Zorg dat je deze dingen bij de hand hebt:

Je hoeft geen expert te zijn. Je bent een mens die een plan maakt. Dat is alles.

Stap 1: Wie zorgt er straks? De basis op orde

Eerst kijk je naar je netwerk. Dit is de menselijke kant van de test.

Je schrijft op wie er nu helpt. En wie er kan helpen als het nodig is. Wees eerlijk. Sommige mensen zeggen snel ‘ja’, maar hebben het zelf ook druk.

1. Maak een lijst van alle mensen die nu helpen. Denk aan partner, kinderen, buren, vrienden. Noteer per persoon hoeveel uur per week ze nu helpen.
2. Vraag je af: wat gebeurt er als één persoon wegvalt? Bijvoorbeeld door ziekte. Wie springt dan in? Schrijf twee namen op voor elke belangrijke taak.
3. Check of er professionele hulp nodig is. Denk aan thuiszorg via de Wmo of een Pgb. Bel de gemeente voor een indicatie. Dat duurt soms 6 tot 8 weken.

Tijdsindicatie: 20 minuten.
Veelgemaakte fout: Vertrouwen op één persoon. Zorg dat je een back-up hebt.

Wanneer de mantelzorger overbelast raakt, kan hulp bij fysieke transfers door een fysiotherapeut uitkomst bieden.

"Een goede mantelzorger is er een met een plan én een rustdag."

Stap 2: De thuissituatie: is je huis nog veilig?

Nu kijk je naar het huis. Dit is het moment om door je huis te lopen alsof je voor het eerst binnenkomt.

1. Lopen van de voordeur naar de woonkamer en slaapkamer. Zijn er drempels? Zijn de deuren minimaal 85 cm breed? Voor een scootmobiel of rollator moet dat vaak breder.
2. Check de badkamer. Staat er een douchezitje? Is er een antislipmat? Een hoog-laagbadkamermeubel kost ongeveer €800 - €1.500. Een badkamerrenovatie via de Wmo kan soms vergoed worden.
3. De trap. Ga je nog makkelijk op en neer? Als dit moeilijk wordt, kijk dan naar een traplift. Een traplift voor een rechte trap kost nieuw rond de €3.000 - €4.500. Tweedehands kan vanaf €1.500. Check of je nog boven kunt slapen. Zo niet, overweeg een slaapkamer op de begane grond.
4. Keuken. Kan je makkelijk bij de bovenkasten? Een keuken verhogen of een tillift installeren kan helpen.

Waar vallen de grootste risico’s? Veel ongelukken gebeuren in de badkamer of op de trap.

Tijdsindicatie: 30 minuten.
Veelgemaakte fout: Pas alleen aan voor de huidige situatie. Denk vooruit: hoe gaat het over 5 jaar? Kies voor levensloopbestendig wonen.

Stap 3: Wmo en geld: hoe betaal je het?

Veel mensen schrikken van de kosten. Maar vaak kun je hulp krijgen.

1. Bel de gemeente en vraag om een Wmo-melding. Zeg: ‘Ik wil een aanvraag doen voor woningaanpassing / thuiszorg.’
2. Verzamel bewijzen. Een verklaring van de huisarts helpt. Ook een verpleegkundige kan meeschrijven.
3. Vraag naar het eigen risico. Bij Wmo-hulp betaal je een eigen bijdrage. Die kan oplopen tot €19 per maand, afhankelijk van je inkomen. Check dit op de website van het CAK.
4. Check je zorgverzekering. Een scootmobiel wordt niet altijd vergoed. Een basisverzekering met aanvullende module helpt soms. Een basis-scootmobiel (Solax of verreikertype) kost nieuw €2.000 - €3.500.

De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) is je vriend. Je vraagt dit aan bij de gemeente.

Een Wmo-consulent komt op bezoek. Tijdsindicatie: 20 minuten bellen en mailen.
Veelgemaakte fout: De aanvraag te laat doen. De wachttijd voor een Wmo-traject kan oplopen. Doe het nu, terwijl het nog gaat.

Stap 4: Slimme hulp: domotica en hulpmiddelen

Domotica is techniek in huis die helpt. Denk aan sensoren die melden als iemand valt. Of een slimme deurbel.

1. Plaats een valdetector of alarmhorloge. Werkt met een simkaart. Kost ongeveer €100 - €150. De mantelzorger krijgt een seintje op de telefoon.
2. Installeer slimme verlichting. Bewegingssensoren in de gang. Voorkomt struikelen in het donker. Een setje van Philips Hue of een budgetmerk kost €50 - €150.
3. Een pillendoos met alarm. Voor €20 - €40 voorkom je dat medicijnen worden vergeten.
4. Automatische kranen of een slimme thermostaat. Handig als je vergeet de verwarming uit te zetten.

Dit ontlast de mantelzorger enorm. Zorg goed voor jezelf en begin klein; je hoeft niet alles ineens te kopen.

Tijdsindicatie: 30 minuten uitzoeken en installeren.
Veelgemaakte fout: Te ingewikkelde systemen kopen. Kies voor plug-and-play. Als je het niet zelf kunt installeren, vraag hulp.

Stap 5: De mantelzorger-check: hou het vol

De zwaarste test is voor de mantelzorger. Doe daarom de mantelzorgtest om je zorgtaak te meten, want je kunt snel overbelast raken.

1. Check je eigen energie. Geef elke dag een cijfer van 1 tot 10. Zit je structureel onder een 5? Dan is het tijd voor actie.
2. Plan een vrije dag in. Echt vrij. Geen telefoon, geen zorgtaken. Zorg dat een ander die dag inspringt.
3. Vraag hulp via de Wet langdurige zorg (Wlz) als de zorg intensief is. Of kijk naar logeeropvang. Een weekendje respijt kost geld, maar redt je relatie.
4. Zoek lotgenoten. Een groepje op Facebook of een lokale ontmoeting helpt. Je bent niet alleen.

Dit meet je niet met een meter, maar met je gevoel. Wees zuinig op je energie. Tijdsindicatie: 15 minuten.
Veelgemaakte fout: Denken dat je het alleen moet redden. Hulp vragen is geen zwakte, het is slim.

Verificatie-checklist: zo weet je dat je klaar bent

Heb je alle stappen doorlopen? Vink dit lijstje af.

Als je alles met ‘ja’ kunt beantwoorden, ben je goed op weg. Als er een ‘nee’ opstaat, plan je die taak meteen in. Zet hem in je agenda.

• Ik heb een lijst van minimaal twee mensen per zorgtaak.
• De Wmo-aanvraag is gedaan of staat ingepland.
• De badkamer en trap zijn gecheckt op veiligheid.
• Er is minimaal één hulpmiddel (valdetector of pillendoos) besteld.
• De mantelzorger heeft een vrije dag ingepland.
• Ik weet wat de eigen bijdrage voor Wmo is.

De mantelzorgtest is geen examen dat je faalt. Het is een hulpmiddel.

Een stok achter de deur om nu te regelen wat straks nodig is. Zo blijft wonen leuk en veilig. Voor jou en je naaste.