Mantelzorg en de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO)
Stel je voor: je moeder wordt plotseling ziek en kan geen medische beslissingen meer nemen. Of je broer met psychische kwetsbaarheid belandt in een crisis.
Wie mag er dan beslissen over zijn behandeling? Zonder goede papieren sta je machteloos. Dat voelt onrechtvaardig en zorgt voor extra stress.
De Wet op de Geneeskundige Behandelingsovereenkomst (WGBO) regelt wie jouw naaste mag vertegenwoordigen.
Als mantelzorger wil je die rol kunnen oppakken. Je wilt je focus houden op zorgen, niet op juridische gevechten. Daarom is tijdig nadenken over vertegenwoordiging cruciaal.
Vertegenwoordiging en mantelzorg: als je naaste niet zelf meer kan beslissen
Een mantelzorger is vaak de steunpilaar. Je regelt de zorg, de boodschappen en het vervoer. Misschien help je bij een traplift voor thuis of een scootmobiel voor de mobiliteit.
Als je naaste plotseling niet meer kan beslissen, sta je voor een gat.
Wie mag er dan toestemming geven voor een operatie? Wie regelt de Wmo-aanvraag voor woningaanpassingen?
De WGBO bepaalt de volgorde van vertegenwoordiging. Eerst is er een schriftelijk gemachtigde. Daarna komt de echtgenoot of geregistreerde partner.
Als die er niet is, bepaalt de arts wie beslist. Zonder papieren kan de huisarts je buitensluiten. Dat voelt onterecht.
Je kent je naaste het beste. Je weet wat diegene wil. Daarom leg je een schriftelijke machtiging vast.
Waarom is vertegenwoordiging belangrijk?
Vertegenwoordiging gaat over vertrouwen en zekerheid. Je wilt voorkomen dat je op een crisis moment nog naar de notaris moet rennen. Of dat een arts beslist tegen de wensen van je naaste in.
In de praktijk zie je dat veel mantelzorgers te laat zijn. Ze vergeten een schriftelijke machtiging.
Dat leidt tot onzekerheid en conflicten. Denk aan een GGZ-cliënt die een crisiskaart bij zich draagt.
Of een oudere die een badkamerrenovatie nodig heeft via de Wmo. Wie regelt dat als je naaste het even niet kan? Zonder volmacht kan de gemeente je verzoeken om een bewindvoerder.
Dat kost tijd en geld. Een levenstestament voorkomt dat.
De wet bepaalt wie mag beslissen: Wet op de Geneeskundige Behandelingsovereenkomst (WGBO)
De WGBO is een wet die jouw rechten en plichten bij medische behandelingen regelt.
Belangrijk voor mantelzorgers: de wet bepaalt wie mag beslissen als je naaste wilsonbekwaam is. De volgorde is helder.
Eerst een schriftelijk gemachtigde. Dan echtgenoot of partner. Dan de arts die bepaalt wie het beste past. Een schriftelijke machtiging is een document waarin je naaste jou aanwijst als vertegenwoordiger.
Je kunt dit vastleggen bij de notaris of via een standaardformulier. Let op: een onderhandse volmacht, dus zonder notaris, wordt niet altijd geaccepteerd door instanties.
Vooral bij complexe zaken zoals een Wmo-aanvraag voor een traplift of woningaanpassing.
De WGBO beschermt de privacy van je naaste. Zonder toestemming mag een arts geen informatie delen. Een schriftelijke machtiging geeft jou die toegang.
Op tijd nadenken over vertegenwoordiging is belangrijk
Wacht niet tot het te laat is. Leg een schriftelijke machtiging vast zodra je merkt dat je naaste kwetsbaar wordt.
Bij psychische kwetsbaarheid is dit extra belangrijk. 1 op de 5 Nederlanders heeft een psychische kwetsbaar (Movisie, 2024). Dat zijn veel mantelzorgers die plotseling moeten schakelen. Gebruik een voorbeeldformulier om tijd en geld te besparen bij de notaris.
De kosten voor een notariële volmacht of levenstestament variëren per notariskantoor (Mantelzorg.nl, 2024). Reken op €150 tot €300 voor een basisvolmacht.
Een levenstestament met medische en financiële wensen kost vaak €400 tot €800.
Leg dit vast voordat je naaste een crisis doormaakt. Een levenstestament is breder dan een WGBO-machtiging. Je kunt er wensen in vastleggen over wonen, zorg en financiën.
Denk aan voorkeuren voor een scootmobiel of domotica in huis. Of dat je naaste liever in de eigen badkamer blijft douchen via een badkamerrenovatie. Zo koppel je juridische zekerheid aan praktische zorg.
Welke vorm past bij jullie situatie?
Er zijn verschillende vormen van vertegenwoordiging. Kies wat bij jullie past.
- Schriftelijke machtiging WGBO: Simpel en specifiek voor medische beslissingen. Gratis te regelen met een standaardformulier. Ideaal voor GGZ-cliënten met een crisiskaart.
- Notariële volmacht: Sterker en breder. Wordt geaccepteerd door banken en gemeenten. Handig voor Wmo-aanvragen voor woningaanpassingen.
- Levenstestament: Uitgebreid. Leg medische, financiële en persoonlijke wensen vast. Vooral waardevol voor senioren die levensloopbestendig willen wonen.
- Bewindvoering: Als er geen familie is of als er conflicten ontstaan. Kostbaar en traag. Probeer eerst een volmacht te regelen.
Prijsindicaties: een schriftelijke machtiging is gratis. Een notariële volmacht €150-€300. Een levenstestament €400-€800. Check bij je notaris wat ze exact rekenen.
Als gemeente kun je de mantelzorger van de GGZ-cliënt op meerdere manieren ondersteunen
Gemeenten spelen een sleutelrol in ondersteuning van mantelzorgers. Zij regelen Wmo-zorg, zoals woningaanpassingen of respijtzorg.
Voor GGZ-cliënten is extra aandacht nodig. De LSFVP ontvangt subsidie van het ministerie van VWS (Movisie, 2024).
Zij bouwen een netwerk van familievertrouwenspersonen door heel Nederland. Respijtzorg is een concrete vorm van ondersteuning. Even een adempauze als mantelzorger.
Gemeenten kunnen dit aanbieden. Dit helpt je om de zorg vol te houden. Combineer dit met praktische hulp, zoals domotica of een traplift voor levensloopbestendig wonen. De MIND-Atlas bevat zo'n 300 cliënten- en familieorganisaties (Movisie, 2024).
De MIND-Atlas
Dit is een handige tool voor mantelzorgers. Zoek je extra ondersteuning door vrijwilligers? Je vindt er organisaties die passen bij je naaste.
Zoek op thema’s zoals GGZ, psychische kwetsbaarheid of ouderenzorg. Gebruik de Atlas om snel de juiste hulp te vinden.
De familievertrouwenspersoon in het sociaal domein
Ideaal als je net een Wmo-aanvraag doet. Een familievertrouwenspersoon is een onafhankelijke steun. Ze helpen bij conflicten met de GGZ of gemeente.
Vraag ondersteuning aan bij GGZ-zorg. De LSFVP werkt aan een landelijk netwerk.
De crisiskaart en de hulpkaart
Je kunt gratis of laagdrempelig hulp krijgen. Dit verlicht de druk op jou als mantelzorger. De crisiskaart wordt ondersteund door een ervaringsdeskundige consulent (Movisie, 2024).
Deze kaart helpt bij psychische crises. De hulpkaart is een eenvoudiger stappenplan voor een bredere doelgroep.
Familie ervaringsdeskundigen
Beide zijn gratis verkrijgbaar. Ze geven rust in noodsituaties.
Combineer ze met een schriftelijke machtiging voor medische beslissingen. Familie ervaringsdeskundigen delen hun eigen verhaal. Ze begrijpen wat je doormaakt.
Zij ondersteunen mantelzorgers bij GGZ-zorg. Vaak via organisaties in de MIND-Atlas. Dit is laagdrempelig en herkenbaar. Je voelt je minder alleen.
Naasten in kracht
Naasten in kracht is een beweging voor mantelzorgers. Ze bieden trainingen, lotgenotencontact en advies over de rol van de fysiotherapeut.
Vooral waardevol bij psychische kwetsbaarheid. Je leert hoe je je naaste beter kunt steunen.
En hoe je jezelf sterker houdt. Dit past bij een levenloopbestendige aanpak.
Laaghangend fruit: 5 keer instrumenten of ondersteuning die toe te passen zijn in jouw gemeente
Je hoeft niet het wiel opnieuw uit te vinden. Er zijn concrete tools die je meteen kunt inzetten.
- De MIND-Atlas: Zoek lokale organisaties voor je naaste. Snel en gratis.
- Familievertrouwenspersoon: Vraag hulp bij GGZ-zorg. Vaak kosteloos via de LSFVP.
- Crisiskaart of hulpkaart: Download of vraag aan. Handig voor noodsituaties.
- Respijtzorg: Vraag bij de gemeente aan. Even rust voor jou als mantelzorger.
- Naasten in kracht: Doe mee met een training of lotgenotengroep. Versterkt je netwerk.
Hier vijf praktische opties voor gemeenten en mantelzorgers. Deze instrumenten zijn laagdrempelig en effectief.
Ze helpen je om mantelzorg en WGBO-zaken te combineren. Zo houd je tijd over voor praktische zaken, zoals een badkamerrenovatie of scootmobiel aanvragen. Benut vergoedingen voor mantelzorgcursussen en leg tijdig een schriftelijke machtiging vast om onzekerheid te voorkomen.
Gebruik een voorbeeldformulier om tijd en geld te besparen. Let op: een onderhandse volmacht wordt niet altijd geaccepteerd door instanties. Vraag ondersteuning aan een familievertrouwenspersoon bij GGZ-zorg. Zo bouw je aan een stevig fundament voor je naaste en jezelf.