Mantelzorg en de inzet van een zorgvrijwilliger

Zorgen voor je vader, moeder of partner. Het klinkt zo vanzelfsprekend, maar het is een fulltimebaan naast je eigen leven.

Je wilt het goed doen, maar je raakt soms echt vermoeid. Een zorgvrijwilliger kan dan een onzichtbare steunpilaar worden.

Iemand die jou ontlast, zodat jij weer even de partner of dochter kunt zijn, in plaats van de 24/urs zorgverlener.

Wat is een zorgvrijwilliger eigenlijk?

Een zorgvrijwilliger is iemand uit de buurt die iets komt doen voor de persoon die jij verzorgt. Het is geen verpleegkundige met een medische opleiding.

Denk aan iemand die gezellig een kopje koffie drinkt, een wandelingetje maakt, of helpt met boodschappen doen.

Ze zijn er voor het sociale contact en voor kleine praktische taken. Je treft ze vaak via organisaties als Welzijn op Maat of Maatje Gezocht. De vrijwilliger wordt gescreend en begeleid.

Jij hoeft dus niet bang te zijn dat er zomaar een vreemde binnenkomt. Het draait allemaal om de klik tussen mensen.

Het is maatwerk, net zoals een goede traplift of een aangepaste badkamer dat is. Veel mantelzorgers denken dat ze alles zelf moeten oplossen. Alsof het een teken van zwakte is om hulp aan te nemen. Maar een vrijwilliger is geen overbodige luxe.

Het is een strategische keuze om langer plezier van je mantelzorgtaak te houden.

Je voorkomt er je eigen burnout mee.

Waarom deze hulp zo essentieel is voor jou

Stel je voor: je hebt net je moeder geholpen met de was en het ontbijt. Je wilt eigenlijk nog even boodschappen doen voor jezelf, maar je moeder kijkt je aan met die blik. "Blijf je nog even?" Die schuldgevoelens herken je vast.

Een vrijwilliger kan die rol overnemen. Zij blijven even gezellig kletsen, jij kunt even ademhalen.

Het gaat niet alleen om de tijd die je wint. Het gaat om de kwaliteit van de tijd die je overhoudt.

Als je niet uitgeput bent, kun je echt contact maken. Lachen om een grapje. Even de zorgen vergeten.

Een vrijwilliger zorgt voor die noodzakelijke adempauze. Je bent een betere zorgverlener als je zelf ook weer opgeladen bent.

Voor de oudere zelf is het vaak ook een uitkomst. Het breekt de dag. Iemand die speciaal voor hen komt, zonder de druk van de familie. Iemand die misschien dezelfde hobby heeft, of gewoon een frisse blik van buiten. Het voorkomt eenzaamheid, iets wat we bij senioren steeds vaker zien, zeker als ze minder mobiel worden.

Hoe je het regelt: van aanvraag tot afspraak

Het begint vaak bij de gemeente, via de Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning).

Je belt het Wmo-loket en vraagt naar "respijtzorg" of "ondersteuning van mantelzorgers". Soms zit dit verpakt in een mantelzorgwaardering of een budget dat je mag besteden, bijvoorbeeld voor een ontspannen vakantie voor mantelzorgers met zorg voor de naaste.

De gemeente stuurt je vaak door naar een lokale welzijnsorganisatie. Daar zit een coördinator vrijwilligerswerk. Jij vertelt wat je nodig hebt. "Mijn vader kan niet meer zelfstandig naar de dagbesteding, maar ik heb op die dag belangrijke afspraken." Of: "Ik zou graag iemand hebben die 1 keer per week een uurtje met mijn moeder wandelt." De coördinator zoekt in hun bestand naar een passende vrijwilliger, of verwijst je door naar zorgvrijwilligers via de kerk of moskee.

Er volgt een kennismaking. Jij bent er vaak bij om te kijken of het klikt.

Vindt je moeder de vrijwilliger aardig? En jij zelf? Dan maak je afspraken over de frequentie. Bijvoorbeeld: elke dinsdagmiddag van 13:00 tot 15:00 uur.

De organisatie regelt de verzekering en de onkostenvergoeding voor de vrijwilliger. Jij hoeft je hier geen zorgen over te maken.

De kosten: wat mag het kosten?

In de meeste gevallen is deze hulp gratis of kostendekkend voor jou als mantelzorger.

Via de Wmo betaalt de gemeente de begeleiding. De vrijwilliger zelf krijgt een kleine onkostenvergoeding, bijvoorbeeld €0,21 per kilometer of een vaste vergoeding per uur, vaak rond de €4,50. Dit zit verwerkt in de subsidies voor de welzijnsorganisatie.

Het kan zijn dat je voor bepaalde activiteiten zelf moet bijdragen, zoals een busje van de dagbesteding. Maar de inzet van de vrijwilliger zelf is in de basis kosteloos.

Het is een publieke voorziening om mantelzorg duurzaam te houden. Overweeg ook eens de inzet van studenten voor ondersteuning als vergoeding voor jouw inzet.

Het verschil met een professionele hulp

Verwar het niet met een betaalde hulp in de huishouding. Een vrijwilliger doet geen zware huishoudelijke taken, zoals ramen lappen of de badkamer schrobben.

Dat is werk voor een professioneel schoonmaakbedrijf via de Wmo. Een vrijwilliger doet dingen die het leven leuker maken: thee zetten, een spelletje doen, of meegaan naar het winkelcentrum. Ook is er een verschil met een verpleegkundige. Een vrijwilliger mag geen medische handelingen verrichten.

Geen wonden verzorgen of medicijnen toedienen. Wel kunnen ze erop toezien dat de pillen op het juiste moment worden ingenomen, als dat van tevoren goed is afgesproken.

Het is een aanvulling op de professionele zorg, niet een vervanging.

Praktische tips om er het maximale uit te halen

De basis voor een goede samenwerking is duidelijkheid. Schrijf voor jezelf op wat je verwacht.

Wil je dat de vrijwilliger helpt met aankleden? Of alleen toezicht houdt?

Leg dit vast in een handtekening of een simpel plan van aanpak. Niets is vervelender dan misverstanden achteraf. Zorg dat je de vrijwilliger een warm welkom geeft.

Bied een kopje koffie aan. Stel je moeder voor.

Leg uit waar de spullen liggen. Zorg dat je zelf niet steeds aanwezig hoeft te zijn, tenzij dat nodig is. Ga zelf even wandelen of naar de markt. Vertrouwen is de sleutel.

Denk breder dan alleen de zorg. Als je moeder moeilijk de trap opkomt, is een vrijwilliger een pleister op de wonde.

Op de lange termijn lost een traplift het probleem op. Gebruik de vrijwilliger dus ook om de tijd te overbruggen tot een woningaanpassing geregeld is. Zo koppel je oplossingen aan elkaar.

En tot slot: vergeet de waardering niet. Een vrijwilliger doet dit uit goodwill.

Een bloemetje, een kerstkaart of een leuk uitje samen doet wonderen. Zo hou je die sociale verbinding sterk, en dat is uiteindelijk waar het allemaal om draait.