Mantelzorg en de Wet arbeidsvoorwaarden (Wazo)

Je staat ’s ochtends naast het bed van je vader, die net een heupoperatie heeft gehad. Hij kan even niet naar de badkamer zonder hulp, maar jij moet om 9 uur beginnen met werken. Wat nu?

De Wet Arbeid en Zorg (WAZO) biedt uitkomst, maar veel mantelzorgers weten niet precies hoe het werkt.

Dit is jouw gids, zonder ingewikkelde taal, met concrete voorbeelden en stappen die je vandaag nog kunt zetten.

Mantelzorg en wetgeving: wat verandert er?

Mantelzorg is zorgen voor iemand in je omgeving die langdurig ziek is, een beperking heeft of ouder wordt.

Denk aan je moeder met dementie, een buurman die net een scootmobiel nodig heeft of je partner na een beroerte. Het gaat om huisgenoten, bekenden en buren, niet alleen om directe familie. Sinds 2024 is de wetgeving rondom verlof voor mantelzorgers flink verbeterd.

De belangrijkste wet is de WAZO (Wet Arbeid en Zorg). Deze regelt je recht op verlof als je mantelzorg verleent.

Daarnaast is er de Wet Flexibel Werken (WFW), waarmee je kunt vragen om je werktijden aan te passen.

Het kabinet wil het combineren van werk en zorg makkelijker maken, bijvoorbeeld via belastingvoordelen voor woningaanpassingen zoals een traplift of een aangepaste badkamer via de Wmo. De grootste verandering is dat langdurend zorgverlof sinds 2024 flexibeler is. Je kunt het voortaan per uur opnemen, in plaats van alleen in hele dagen. Dat geeft je de ruimte om kleine, concrete momenten van zorg in te plannen zonder je hele werkdag op te geven.

Recente wetswijzigingen rondom mantelzorg

De overheid heeft de afgelopen jaren verschillende maatregelen genomen om mantelzorgers te ontlasten. Dit is wat er nu speelt:

• Verruiming van verlofregelingen: Langdurend zorgverlof is per 2024 opneembaar per uur. Dit is ideaal voor kleine taken, zoals helpen met douchen of begeleiding naar een afspraak.
• Compensatie voor werkenden: Kortdurend zorgverlof betaalt je werkgever voor 70% van je loon. Langdurend zorgverlof is onbetaald, tenzij je cao anders bepaalt.
• Meer rechten voor mantelzorgers in cao’s: Steeds meer collectieve arbeidsovereenkomsten (cao’s) bevatten extra dagen of loonbehoud voor mantelzorgers. Check altijd je eigen cao.

Deze wijzigingen zijn bedoeld om mantelzorgers meer ademruimte te geven. Je hoeft niet meer te kiezen tussen je baan en de zorg voor je vader of moeder.

Tegelijkertijd blijft het belangrijk om tijdig met je werkgever te praten. Wacht niet tot de druk te hoog wordt.

1. Verruiming van verlofregelingen

De WAZO kent drie soorten verlof: kortdurend zorgverlof, langdurend zorgverlof en calamiteitenverlof. Elk heeft zijn eigen regels en doelen.

Kortdurend zorgverlof

Hieronder leg ik ze uit, met concrete voorbeelden uit de praktijk. Dit verlof is bedoeld voor plotselinge, kortdurende zorgsituaties.

Denk aan een valpartij bij je moeder, waardoor ze tijdelijk niet alleen kan blijven. Je hebt recht op maximaal 2 weken verlof per jaar bij een fulltime dienstverband (40 uur). Je werkgever betaalt 70% van je loon door.

Het verlof kun je in delen opnemen, bijvoorbeeld een halve dag per week. Een praktisch voorbeeld: je vader heeft net een traplift nodig, maar de installatie duurt een week.

Langdurend zorgverlof

Je neemt kortdurend zorgverlof op om hem te helpen met de boodschappen en medicijnen. Je krijgt 70% loon, maar je cao kan aanvullende afspraken bevatten. Check dit altijd van tevoren. Tip: meld het verlof tijdig bij je werkgever.

Gebruik de term ‘kortdurend zorgverlof’ en geef aan hoe lang je denkt nodig te hebben. Dit voorkomt misverstanden.

Dit verlof is voor langdurige zorgsituaties, zoals een familielid met dementie of een partner met een chronische aandoening. Je hebt recht op maximaal 6 weken per jaar, onbetaald. Sinds 2024 kun je dit verlof per uur opnemen, wat ideaal is voor mantelzorgers met een drukke baan.

Stel: je moeder heeft Domotica nodig om zelfstandig te wonen, maar ze moet wennen aan de systemen. Je neemt 2 uur per dag langdurend zorgverlof op om haar te begeleiden.

Je krijgt geen loon, maar je baan blijft wel veilig. Als je cao loonbehoud regelt, profiteer je daarvan. Let op: langdurend zorgverlof is onbetaald, tenzij je cao anders bepaalt.

Calamiteitenverlof

Sommige werkgevers bieden een vergoeding of extra vrije dagen. Bespreek dit met je OR of vakbond, zoals De Unie (0345 851 963 of sc@unie.nl).

Dit verlof is voor plotselinge noodsituaties, zoals een ongeluk of een acute ziekenhuisopname.

Je krijgt volledig loon doorbetaald, zonder maximum aantal dagen. Het is niet bedoeld voor langdurige zorg, zoals een maandenlange revalidatie. Een voorbeeld: je buurman met een scootmobiel krijgt een ongeluk en moet direct naar het ziekenhuis.

Jij regelt de opvang voor zijn huisdier en bezoekt hem. Dit valt onder calamiteitenverlof. Gebruik het niet voor langdurige zorg, want dat is niet de bedoeling.

2. Compensatie voor werkenden

Naast verlof zijn er andere manieren om mantelzorg te combineren met werk. Denk aan belastingvoordelen voor woningaanpassingen, zoals een traplift (€2.000-€5.000) of een aangepaste badkamer (€5.000-€10.000).

Via de Wmo kun je een vergoeding aanvragen bij je gemeente. Vergeet ook niet om de mantelzorgwaardering aan te vragen bij jouw gemeente. Ook domotica, zoals sensoren of alarmsystemen, kan worden vergoed.

Een ander voordeel: je kunt je werktijden aanpassen via de Wet Flexibel Werken. Vraag je werkgever om je rooster aan te passen, zodat je ’s ochtends eerder kunt beginnen en ’s middags tijd hebt voor zorg. Dit is vooral handig als je mantelzorg combineert met een scootmobiel of andere hulpmiddelen voor je naaste.

Praktische tip: vraag een Wmo-adviesgesprek aan bij je gemeente. Hierin bespreek je welke aanpassingen nodig zijn en hoe je de kosten dekt. Dit kan je financiële druk verlagen.

3. Meer rechten voor mantelzorgers in cao’s

Je cao is een schat aan informatie. Steeds meer cao’s bevatten speciale regelingen voor mantelzorgers, zoals extra verlofdagen of loonbehoud tijdens zorgverlof.

Check je cao of vraag je vakbond om hulp. Gebruik je OR (ondernemingsraad) om beleid te beïnvloeden.

Samen met collega-mantelzorgers kun je voorstellen doen voor betere regelingen. Denk aan een mantelzorgbeleid met vaste uren voor zorgverlof of een vergoeding voor Domotica. Tip: sluit je aan bij een organisatie zoals Mezzo of De Unie.

Zij bieden juridische ondersteuning en helpen bij cao-onderhandelingen. Samen sta je sterker.

Jouw inspraak in nieuwe regelgeving

De overheid luistert naar mantelzorgers. Geef je mening via inspraakreacties of petities. Bijvoorbeeld over de Wmo of belastingvoordelen voor woningaanpassingen.

Je kunt ook contact opnemen met je gemeente of Tweede Kamerlid. Een concrete actie: meld je aan voor een klankbordgroep mantelzorg.

Hierin bespreek je praktische problemen, zoals de wachtlijst voor een traplift of de kosten van een scootmobiel. Je input kan leiden tot betere regelingen.

Onthoud: je bent niet alleen. Er zijn duizenden mantelzorgers zoals jij. Ken je rechten als mantelzorger en help mee om de wetgeving te verbeteren.

De Wet Arbeid en Zorg (WAZO)

De WAZO is de basis voor je verlofrechten. Voor intensievere ondersteuning is het ook goed om je te verdiepen in de Wet langdurige zorg (Wlz) voor mantelzorgers, naast de regelingen voor mensen die zorgen voor kinderen.

Hieronder vind je een overzicht van de drie verlofvormen. De WAZO werkt samen met andere wetten, zoals de Wmo en de Wet Flexibel Werken. Dit zorgt voor een compleet pakket aan ondersteuning.

Je hoeft het niet alleen te regelen; er zijn professionals die je helpen.

Praktisch: bewaar alle documenten over je verlof, zoals formulieren en e-mails. Dit is handig voor je werkgever en voor eventuele controles.

Tips voor mantelzorgers

Hier zijn concrete stappen die je vandaag nog kunt zetten: Deze stappen helpen je om mantelzorg en werk te combineren. Je bent niet de enige, en er is hulp beschikbaar. Begin klein, en bouw op.

1. Neem contact op met je werkgever: Bespreek je verlofmogelijkheden en cao-afspraken. Plan een gesprek en neem een lijst met je vragen mee.
2. Check je cao: Zoek naar aanvullende rechten, zoals loonbehoud tijdens zorgverlof. Vraag je vakbond als je het niet vindt.
3. Gebruik de OR of vakbond: Beïnvloed beleid door samen te werken met collega’s. Vraag om een mantelzorgbeleid.
4. Vraag Wmo-hulp aan: Neem contact op met je gemeente voor woningaanpassingen of Domotica. Dit verlaagt je financiële lasten.
5. Verken Domotica: Kijk naar systemen zoals sensoren of alarmsystemen. Dit kan je naaste langer thuis laten wonen.