Mantelzorg en de Wet arbeid en zorg: Je rechten op een rij

Stel je voor: je vader van 78 kan niet meer zelfstandig traplopen. Je moeder van 82 helpt hem, maar raakt zelf overbelast.

Jij bent de mantelzorger naast je fulltime baan. Je loopt vast. Thuiswerken is lastig, je hoofd zit vol en je energie raakt op. De Wet arbeid en zorg (WAZo) is er voor jou.

Dit is niet zomaar een wet; het is je reddingsboei. Het geeft je wettelijke rechten om je werk en zorg te combineren.

Zodat je niet hoeft kiezen tussen je baan en je moeder.

Wat is de Wet arbeid en zorg eigenlijk?

De Wet arbeid en zorg (WAZo) is je wettelijke basis voor verlof en flexibiliteit. Het is de opvolger van de Wet aanpassing arbeidsduur (WAA). De wet is er voor iedereen die zorgt voor een partner, kind, ouder, vriend of buur.

Je hoeft geen huishouden te delen of getrouwd te zijn. Zorgen is genoeg. De kern?

Je krijgt recht op betaald en onbetaald verlof. Je baas mag je werk aanpassen.

Zo voorkom je dat je alles moet opgeven. Denk aan je vader die net een traplift nodig heeft. De installatie duurt een dag.

Of je moeder die na een heupoperatie revalideert. Jij moet die afspraken regelen.

De WAZo zorgt dat je niet je vakantiedagen hoeft op te eten. Of erger: dat je onbetaald vrij moet nemen zonder garanties. Je werkgever is wettelijk verplicht om mee te werken. Dit is geen gunst. Dit is je recht.

Jouw rechten: verlof en aanpassingen op een rij

De WAZo kent een aantal belangrijke verlofvormen. Ze zijn bedoeld voor verschillende situaties.

Ze zijn niet allemaal betaald. Dat is een hard hoofdstuk voor veel mantelzorgers.

We lopen ze langs. Van kort tot lang. Van betaald tot onbetaald.

• Kalenderiumverlof: Dit is kort verlof. Maximaal 2 uur per week. Je krijgt dit betaald. Handig voor wekelijkse ziekenhuisbezoeken of het leggen van domotica.
• Combinatieverlof: Dit is kortdurend betaald verlof. Maximaal 10 werkdagen per jaar. Ideaal voor een operatie of een crisis zoals een valpartij.
• Langdurend zorgverlof: Dit is lang en onbetaald. Tot maximaal 6 maanden. Je houdt wel je baan. Dit is voor ernstige ziekte. Bijvoorbeeld dementie waar 24-uurszorg nodig is.
• Wijziging arbeidstijden: Je mag je uren aanpassen. Tijdelijk of structureel. Denk aan 4x9 uur werken in plaats van 5x8.

De werking is simpel. Je vraagt het schriftelijk aan bij je werkgever. Je geeft aan welke vorm je wilt en waarom. Je werkgever mag weigeren als het bedrijf er ernstig door wordt geschaad.

Maar de bewijslast ligt bij hem. In de praktijk gaat het bijna altijd goed.

Zeker als je zelf met een oplossing komt. Bijvoorbeeld: ik werk de uren later in de avond in.

De praktijk: van aanvraag tot uitkering

Het aanvragen voelt soms als een drempel. Je bent bang voor je baas. Begrijpelijk. Maar wees duidelijk. Gebruik de juiste termen. Stuur een e-mail.

Zeg: "Ik vraag kortdurend zorgverlof aan op basis van de WAZo, artikel 4.

Ik verwacht 5 dagen afwezig te zijn." Je werkgever kan vragen om een verklaring van een arts. Dat mag. Zorg dat je die regelt.

Over geld gesproken. Dit is pijnlijk. Kalenderiumverlof en combinatieverlof zijn betaald. Je krijgt je loon doorbetaald.

Langdurend zorgverlof is onbetaald. Je krijgt geen salaris.

Soms kun je een aanvullende uitkering krijgen via het UWV. Dat hangt af van je situatie. Check dit altijd. Je werkgever kan een eigen bijdrage geven. Vraag ernaar. Het is geen wet, maar wel een goodwill.

Een concreet voorbeeld. Je vader heeft een traplift nodig.

De monteur komt van Thyring of Thyron. Dat duurt een dag.

Je vraagt kalenderiumverlof aan. Je baas betaalt die 2 uur. Klaar. Je moeder valt en breekt haar heup.

Ze moet revalideren in een Wmo-voorziening. Jij regelt de intake. Je vraagt combinatieverlof voor 10 dagen. Je baas betaalt.

Je vader krijgt dementie en heeft 24-uurszorg nodig. Je vraagt ondersteuning via de Wlz aan en neemt langdurend zorgverlof.

Je baas houdt je baan vrij, maar je krijgt geen loon. Dit is het verschil.

"Mantelzorg is topsport. Je kunt niet zonder rust en regels. De WAZo is je coach."

Financiële regelingen en alternatieven

De rechten bij mantelzorg en de Wazo zijn niet de enige regeling. Zeker niet voor mantelzorgers. Je kunt ook denken aan de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo).

Dit is van de gemeente. De Wmo betaalt niet je verlof, maar wel hulp thuis.

Denk aan een scootmobiel, domotica of een traplift. De Wmo-vergoeding kan oplopen tot €1.000 - €2.000 per jaar, afhankelijk van je inkomen.

Soms zelfs meer voor grote aanpassingen. Een voorbeeld: je moeder kan de trap niet meer op. Een traplift kost €3.000 - €6.000.

Via de Wmo vraag je een maatwerkvoorziening aan. De gemeente keurt het goed.

Je betaalt een eigen bijdrage via het CAK. Die is in 2024 maximaal €19,50 per maand. Zo blijft het betaalbaar. Zonder Wmo betaal je alles zelf.

De WAZo helpt je om dit te regelen. Je neemt vrij voor de intake.

Ook de Belastingdienst heeft regelingen. De aftrek specifieke zorgkosten.

Je kunt kosten voor woningaanpassingen aftrekken. Denk aan een badkamer met een instapdouche (€5.000 - €8.000). Of domotica waarmee je alarm kunt slaan (€500 - €1.500).

Je moet wel aan voorwaarden voldoen. De totale aftrek kan oplopen tot €2.000 - €4.000 per jaar. Soms meer. Houd alle facturen bij. Elk bonnetje telt.

Vergeet de PGB (Persoonsgebonden Budget) niet. Dit is een geldbedrag om zorg in te kopen.

Je kunt het gebruiken voor professionele mantelzorg. Of om jezelf te betalen.

Het zorgprofiel bepaalt het bedrag. Een PGB voor 24-uurszorg kan €60.000 per jaar zijn. Voor lichte zorg is het €2.500.

Dit loopt via de zorgverzekeraar of het zorgkantoor. De WAZo helpt je om dit te regelen.

Je bent immers de manager van de zorg.

Praktische tips voor jou als mantelzorger

Zorg dat je het spel slim speelt. Je zit niet te wachten op gezeur met je baas. Of een lege bankrekening.

Deze tips helpen je om de WAZo en andere regelingen optimaal te gebruiken.

Pak pen en papier. Maak een plan. Je hoeft dit niet alleen te doen.

1. Doe een mantelzorgcheck: Vraag bij je werkgever of HR naar een mantelzorgverklaring. Die geeft je rechten. Soms is er een extra budget van €500 voor respijt.
2. Check je CAO: Soms staan er extra regelingen in. Bijvoorbeeld betaald calamiteitenverlof. Of een speciale mantelzorgverlofregeling. Vraag ernaar bij je OR of HR.
3. Start met Wmo: Bel je gemeente. Vraag een Wmo-consult. Dit is gratis. Doe dit voordat je een traplift koopt. De gemeente kan het regelen. Dat scheelt €5.000.
4. Plan je verlof: Vraag verlof ruim van tevoren aan. Geef aan wat de impact is. "Ik ben 5 dagen weg, maar ik werk de uren in het weekend in." Dat maakt het makkelijker.
5. Houd een map bij: Alle brieven van de Wmo, het CAK, de Belastingdienst en je werkgever. Zet ze in een map. Of scan ze. Je hebt het nodig voor je aanvragen.
6. Gebruik domotica: Investeer in sensoren of een Val-o-matic (€200 - €500). Dit geeft je rust. Je hoeft niet elke minuut te controleren. Dit verlaagt je zorgdruk.

Een laatste tip. Praat erover. Met collega's. Met je manager. Leg uit wat er speelt. Zeg: "Mijn vader heeft een traplift nodig, ik regel dit via de Wmo en de WAZo." Begrip helpt.

Flexibiliteit is het doel. Jij wilt je werk goed doen én je vader helpen.

Met deze rechten kun je dat. Je bent niet de enige. Er zijn duizenden mantelzorgers zoals jij die zich verdiepen in mantelzorg en de Wet langdurige zorg. Ze wonen levensloopbestendig, passen de badkamer aan, gebruiken domotica en scootmobielen.

En combineren het met werk. Het kan. Met de juiste kennis.